Σαν σήμερα, στις 14 Μαΐου 1895, η περιοχή της Παραμυθιάς βίωσε μια από τις πιο δραματικές στιγμές της ιστορίας της, όταν ένας ισχυρός σεισμός προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές και απώλειες ανθρώπινων ζωών. Ο Εγκέλαδος χτύπησε την περιοχή λίγο μετά το μεσημέρι, αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς και τραυματίες. Το μέγεθος της δόνησης υπολογίζεται στους 6,3 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ, αν και ορισμένες διεθνείς πηγές ανεβάζουν την ένταση του φαινομένου ακόμα υψηλότερα, στους 7,3 βαθμούς.
Οι συνέπειες της σεισμικής δόνησης ήταν ολέθριες για την ευρύτερη περιοχή της Θεσπρωτίας. Εκτός από την Παραμυθιά, σοβαρές ζημιές σημειώθηκαν σε οικισμούς όπως το Δραγούμη, τη Δράγανη, το Καρβουνάρι, το Μεσοβούνι και το Μαργαρίτι. Τα κτίρια, συμπεριλαμβανομένων κατοικιών, σχολικών μονάδων και ιστορικών εκκλησιών, υπέστησαν ανεπανόρθωτες βλάβες, καθιστώντας τον σεισμό αυτόν τον 11ο φονικότερο που έχει καταγραφεί στον ελληνικό χώρο από το 1804.
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία και τις αναλύσεις ειδικών, όπως ο ερευνητής σεισμολογίας του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Γεράσιμος Χουλιάρας, η δραστηριότητα αυτή αποτέλεσε ένα πρωτόγνωρο γεγονός για την περιοχή. Η σεισμική ακολουθία περιλάμβανε έναν προσεισμό λίγες ώρες νωρίτερα, ενώ ακολούθησε έντονη μετασεισμική δραστηριότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης της σεισμικότητας και της αναγκαιότητας ελέγχου της στατικής επάρκειας των κτιρίων, τονίζοντας ότι η ιστορική μνήμη παραμένει το πολυτιμότερο εργαλείο για την πρόληψη και την ασφάλεια.
